Bəzi şəhərlər var ki, onlar təkcə xəritələrdəki coğrafi nöqtələr deyil, bütöv bir xalqın qürurunun, yaddaşının və sarsılmaz iradəsinin rəmzidir. Zümrüd meşələri, səmaya dirənən vüqarlı qayaları və Həkəri çayının zümzüməsi ilə Şərqi Zəngəzurun təbii incisi sayılan Laçın məhz belə unikal məkandır.
Tarixi 1923-cü ildə qədim Abdallar yaşayış məntəqəsindən başlayan, 1930-cu ildə inzibati mərkəzə çevrilən bu yurd yeri zəngin yaylaqları və təbii gözəllikləri ilə həmişə xüsusi strateji əhəmiyyət daşıyıb. Lakin 1992-ci il mayın 18-də baş verən xəyanət dolu işğal təkcə bir rayonun deyil, bütün Qarabağın taleyində ağır sınaqların başlanğıcı oldu.
Otuz ilə yaxın sürən etnik təmizləmə, talan olunan yüzlərlə tarixi abidə və dəyişdirilən toponimlər belə bu torpağın əsl sahiblərinin ruhunu və yaddaşını silə bilmədi.
44 günlük Vətən müharibəsində qazanılan tarixi Zəfər və Müzəffər Ali Baş Komandanın qətiyyətli siyasəti sayəsində Laçın 2020-ci il dekabrın 1-də qan tökülmədən, siyasi yolla azad edildi. 2022-ci il avqustun 26-da isə Laçın şəhəri, Zabux və Sus kəndləri birdəfəlik Azərbaycan Ordusunun tam nəzarətinə keçdi. Bu möhtəşəm hadisənin şərəfinə təsis edilən 26 Avqust – Laçın Şəhəri Günü, təkcə bir təqvim bayramı deyil, tarixi ədalətin bərpasının, ləyaqətin və xalqımızın yenilməz birliyinin rəmzinə çevrildi.Bu gün Laçın təkcə keçmişin ağrı-acılarını geridə qoymur, həm də XXI əsrin ən müasir şəhərsalma prinsipləri ilə tamamilə yenidən doğulur. Təsdiqlənmiş Baş Plana uyğun olaraq həyata keçirilən layihələr, xüsusilə “15 dəqiqəlik şəhər” konsepsiyası sakinlərin bütün sosial, təhsil və məişət xidmətlərinə rahat çıxışını təmin edir. Şəhərin siması müasir memarlıqla milli üslubun mükəmməl harmoniyasını nümayiş etdirir.
Tikilən yüzlərlə fərdi ev, müasir məhəllələr, təhsil və səhiyyə ocaqları bölgənin dirçəliş sürətinin bariz göstəricisidir.Rayonun inkişaf fəlsəfəsinin təməlində isə “yaşıl enerji” və dayanıqlı iqtisadiyyat dayanır. Güləbird, Mişni, Alxaslı, Ağbulaq kimi müasir su elektrik stansiyaları rayonun enerji tələbatını tam olaraq ekoloji təmiz mənbələr hesabına qarşılayır və artıq qalan enerjini ölkə sisteminə ötürür. Dəniz səviyyəsindən 1700 metr hündürlükdə inşa edilən möhtəşəm Laçın Beynəlxalq Hava Limanı və çətin dağ relyefini fəth edən Kəlbəcər–Laçın tunellər magistralı bölgənin həm beynəlxalq statusunu yüksəldir, həm də nəqliyyat və turizm imkanlarını genişləndirir.
Həkəri çayı ətrafında salınan bulvar, istirahət kompleksləri, kanat yolu və regionun audiovizual salnaməsini yaradan “Hoçazfilm” studiyası Laçını cəlbedici mədəniyyət ocağına çevirib.
Elə bunun nəticəsidir ki, şəhər 2025-ci ildə “MDB-nin mədəniyyət paytaxtı” missiyasını layiqincə yerinə yetirdi.Görülən bütün bu genişmiqyaslı işlərin, yaradılan sənaye müəssisələrinin və aqroparkların ən böyük ali məqsədi Böyük Qayıdışın gerçəkləşməsidir. 2023-cü ilin 28 mayından başlayan qayıdış karvanı ilə laçınlılar onilliklər boyu həsrətini çəkdikləri doğma Laçın şəhərinə, Zabux, Sus və Bəylik kəndlərinə qürurla qədəm qoyublar. Yenidən uşaq gülüşləri ilə dolan küçələr, qaynayan həyat və qurub-yaradan insanların əməyi göstərir ki, Laçın artıq təkcə uca dağlar qoynundakı gözəl bir diyar deyil; o, dağıntılar üzərində ucalan milli iradənin, azadlığın və əbədi yaşayacaq parlaq gələcəyin canlı təcəssümüdür.
Emil TağıyevYAP Xaçmaz rayon təşkilatının sədri